Aanleiding en context
Sinds 1 januari 2024 is het toewijzingsbeleid voor sociale huurwoningen in Vlaanderen ingrijpend veranderd. De toewijzingsraad speelt hierbij een centrale rol. Dit orgaan, opgericht op initiatief van Wonen in Limburg, functioneert als samenwerkingsverband tussen sociale verhuurders, lokale besturen en welzijnspartners en is actief in elk deelwerkingsgebied van de organisatie. De toewijzingsraad werkte een ontwerp-toewijzingsreglement uit. Het ontwerp-toewijzingsreglement wordt nu voorgelegd aan de betrokken gemeentebesturen.
Met de vorming van de nieuwe woonmaatschappijen is er sinds 1 januari 2024 ook een nieuw toewijsmodel in werking getreden. De Vlaamse overheid schetste een breed kader, waarbinnen de toewijzingsraden van de woonmaatschappijen een concrete invulling uitwerken. De toewijzingsraad bestaat uit een afvaardiging van alle lokale besturen binnen het deelwerkingsgebied aangevuld met relevante huisvestings- en welzijnsactoren. Het huidige ontwerp-toewijzingsreglement is tot stand gekomen na grondige inhoudelijke bespreking binnen de toewijzingsraden op de volgende data: 25/09/2024, 26/02/2025 en 18/09/2025.
De bepalingen in onderhavig reglement hebben betrekking op het sociale huurpatrimonium van Wonen in Limburg deelwerkingsgebied Oost, bestaande uit volgende steden en gemeenten: As, Bree, Dilsen-Stokkem, Genk, Kinrooi, Lanaken, Maaseik, Maasmechelen, Oudsbergen en Zutendaal. De gemeenteraad kan het ontwerp-toewijzingsreglement echter enkel amenderen voor wat betreft de bepalingen van strengere woonbinding en de specifieke doelgroepen binnen de eigen gemeente.
LOKAAL MAATWERK
Op basis van het nieuwe regelgevend kader en het beschreven traject heeft de toewijzingsraad een ontwerp-toewijzingsreglement opgesteld. Hierbij is lokaal maatwerk mogelijk voor:
Strengere lokale bindingsvoorwaarde en voorrangsbepaling
Er wordt voorrang verleend aan wie de afgelopen tien jaar minstens vijf jaar ononderbroken in de gemeente woonde. Dit is de decretale invulling van het begrip lokale binding. Dit houdt een verstrenging in ten opzichte van de vorige decretale invulling (minstens 3 jaar in de afgelopen 6 jaar in de gemeente wonen).
De toewijzingsraad heeft ervoor gekozen geen strengere lokale woonbinding in te voeren dan in het decreet voorzien is. Dit besluit is gebaseerd op het feit dat de huidige langdurige woonbinding binnen de meeste gemeenten van het deelwerkingsgebied (DWG) al strenger is dan de eerdere lokale binding. De raad wil geen extra criteria hanteren die de bestaande langdurige woonbinding overstijgen. Daarnaast streeft men naar een uniforme werkwijze binnen de woonmaatschappij, zodat het proces voor alle kandidaat-huurders helder en gelijkwaardig blijft. Een uitgebreide motivatie hiervoor is terug te vinden in de nota ‘impact strengere lokale woonbinding’ die als bijlage werd toegevoegd.
Daarnaast besloot de toewijzingsraad om naast de langdurige woonbinding een voorrangsregel toe te passen voor kandidaat-huurders met een langdurige woonbinding binnen het deelwerkingsgebied. In tegenstelling tot een strengere woonbinding geldt deze voorrang voor alle gemeenten binnen het deelwerkingsgebied, mits consensus tussen de betrokken gemeenten. Deze voorrangsregel neemt een tweede plaats in de rangorde in, na de langdurige gemeentelijke woonbinding.
Deze regeling biedt voordelen voor kandidaat-huurders die geen geschikte woning in hun eigen gemeente kunnen vinden, maar op deze manier wel in een naburige gemeente kunnen blijven wonen en zo verbonden blijven met hun sociale netwerk. Het weerspiegelt de solidariteit binnen het deelwerkingsgebied van de woonmaatschappij, waarbij gemeenten gezamenlijk streven naar een betaalbaar en kwalitatief woonaanbod voor iedereen.
Binnen het patrimonium van de woonmaatschappij geldt dat kandidaat-huurders met langdurige woonbinding aan het deelwerkingsgebied voorrang krijgen.
Rangorde voorrang lokale binding
Het afbakenen van specifieke doelgroepen (pijler 3)
Volgens artikel 6.27, §1, tweede lid BVCW kunnen specifieke doelgroepen voorrang krijgen waarvan de noden algemeen bekend zijn.
Binnen deelwerkingsgebied Oost zijn volgende doelgroepen opgenomen:
Daarnaast kunnen andere doelgroepen worden afgebakend. Hiervoor is een uitgebreide motivatie vereist, die ter goedkeuring aan de bevoegde minister moet worden voorgelegd (art. 6.27, §1, derde lid BVCW). In dit kader zijn de volgende doelgroepen opgenomen:
Versnelde toewijzing (Pijler 2)
Daarnaast schrijft de regelgeving ook voor dat Wonen in Limburg de gemeente op de hoogte brengt van de beslissingen met betrekking tot de versnelde toewijzingen (pijler 2). De toewijzingsraad heeft besloten dat de volgende doelgroepen in aanmerking komen voor versnelde toewijzing via pijler 2 (art. 6.24 – 6.26 BVCW):
Voor versnelde toewijzingen wordt standaard een begeleidingsovereenkomst opgesteld, waarbij Wonen in Limburg en de betrokken welzijnsactoren afstemmen.
Argumentatie
Het lokaal toewijzingsreglement dat voorligt is een optelsom van de bestaande lokale toewijzingsreglementen die geldig waren op het moment dat Wonen in Limburg is gevormd uit de fusie van de Limburgse sociale woonorganisaties. Op dat moment was er ook een grondige wijziging van de toewijzingsregels. Door de fusie gaf de Vlaamse Overheid een overgangsperiode van 3 jaar om tot een nieuw en gedragen lokaal toewijzingsreglement te komen. Die periode startte op 1 juli 2023 en loopt tot 1 juli 2026. Tijdens deze periode heeft de toewijzingsraad van deelwerkingsgebied Oost vooral gewerkt rond de toewijzingen van pijler 2 (noodsituaties). Voor de toewijzingen binnen pijler 3 (doelgroepen) heeft de toewijzingsraad zich beperkt tot het opmaken van een inventaris van de bestaande reglementen. Er werd geen evaluatie gedaan. Bedoeling is dat dit in de toekomst nog kan gebeuren.
Alle lokale besturen moeten de lokale toewijzingsreglementen valideren. Dat komt omdat de gemeenteraden het reglement kunnen amenderen op het vlak van lokale binding en voorrang voor het werkingsgebied. Als alle lokale besturen hun goedkeuring hebben gegeven (al dan niet met amendering), zal het ontwerp aan de toezichthoudende overheid worden bezorgd. Na goedkeuring door die toezichthoudende overheid, kan het reglement geïmplementeerd worden door de woonmaatschappij (implementatie in de toewijzingssoftware en centraal inschrijvingsregister). Wonen in Limburg kan dan starten met de toepassing ervan vanaf 1 juli 2026.
Binnen de lokale toewijzingsraad werd het ontwerp besproken en goedgekeurd. Voor Genk, Oudsbergen, As en Zutendaal maakte IGS Lokaal Woonbeleid GAOZ een nieuw doelgroepenplan op voor de woningen die worden voorbehouden voor medioren. Deze voorrang geldt sinds 2016 en het is zinvol om deze verder te zetten. Omdat de doelgroep medioren niet vrijgesteld is van een doelgroepenplan, is hiervoor nog een aparte motivering nodig. Dit plan is integraal opgenomen in het ontwerp toewijzingsreglement.
Het verdient in de toekomst aanbeveling om binnen het lokaal woonbeleid na te gaan of het huidige toewijzingsreglement voldoende is afgestemd op hedendaagse noden. Zo zijn de doelgroepen dak- en thuislozen, jongeren uit de jeugdzorg of éénoudergezinnen met minstens 2 kinderen ten laste niet opgenomen in het toewijzingsreglement, maar hebben deze groepen zeer veel problemen om een stabiele woonsituatie te bekomen in de woonmarkt. Voor het deelwerkingsgebied dient daarom nog bepaald te worden welke doelgroepen nog ontbreken in het huidige reglement. Wonen in Limburg verwacht een initiatief van de gemeenten om aan te geven welke doelgroepen zij willen toevoegen en voor welk patrimonium. Deze oefening dient voor de GAOZ gemeenten nog ondernomen te worden. Aanpassingen aan het lokaal toewijzingsreglement kunnen twee keer per jaar geagendeerd worden op de lokale toewijzingsraad van deelwerkingsgebied OOST.
Het lokaal toewijzingsreglement werd reeds door de deelwerkingsgebieden Noord/West en Zuid goedgekeurd, zonder amendering.
Regelgeving: bevoegdheid
De gemeenteraad is bevoegd op basis van artikel 40-41 van het decreet over het lokaal bestuur.
De gemeenteraad keurt het lokaal toewijzingsreglement van Wonen in Limburg voor deelwerkingsgebied OOST goed.
De gemeenteraad vraagt om binnen het lokaal woonoverleg aandacht te hebben voor de toevoeging van de doelgroep alleenstaanden in het reglement.
Een afschrift van deze beslissing wordt bezorgd aan regiodirecteur Mens van Wonen in Limburg.